In Nederland wordt vanalles en nogwat gesubsidieerd. Zo krijgen kunstenaars een door de staat gesponsorde opleiding, worden culturele centra gebouwd met gemeentelijke subsidie, wordt ook de exploitatie van de centra betaald en krijgen de kunstenaars in veel gevallen nog een (gedeeltelijke) uitkering of belastingvoordelen om de culturele werken betaalbaar te houden. En dan is de overheid ook nog een grote afnemer van kunst en dus voor een groot deel prijsbepalend voor kunstwerken.

Toch zijn kaartjes voor een museum behoorlijk duur en zijn uitvoeringen van klassieke orkesten ook voorzien van een elitair prijskaartje. Hoe komt dat toch zo? In het buitenland is dat vaak namelijk niet zo. Kijk naar Duitsland: daar zijn alle door de overheid gefinancierde musea gratis toegankelijk.

De vele vormen van subsidie maken dat het overzicht kwijt is. Zowel de instellingen als de kunstenaars hebben vaak weinig benul van wat er allemaal precies betaald wordt, of geven op zijn minst de indruk dat ze het ook niet allemaal inzichtelijk hebben. Neem de commerciële exploitatie van schouwburgen en concertzalen. In veel steden en regio’s is dit de zaak van een stichting die, onder leiding van een professioneel bestuur, met het beschikbare budget uit de recette en subsidie een programma verzorgd wat cultureel verantwoord is. De huisvesting wordt veelal door de gemeente aangeboden. De kosten van de exploitatie bestaat dus in hoofdzaak uit de acts en de personele kosten. In een aantal gevallen komen zaken als onderhoud, techniek en marketing daar nog bij. Een deel van de uitvoeringen is winstgevend (zoals populaire voorstellingen van cabaretiers en de grotere musicals) en een ander deel van de voorstellingen zijn verliesgevend. Denk daarbij aan beginnende acts, balletvoorstellingen en klassieke muziekuitvoeringen.

Bij musea is het vaak niet anders. Soms doen sponsors een duit in het jaarlijkse zakje, veelal zijn gemeentes bereid de huisvesting te regelen en de werken worden aangekocht, of geleend uit particuliere collecties. Enkele musea kunnen positief draaien door bijzondere exposities en door publiekstrekkers, maar bij de meeste musea is een sluitende begroting zonder overheidsbijdrage een utopie.

Waarom kunnen kunstenaars niet hun eigen broek ophouden? Vergelijk bijvoorbeeld de klassieke muziek met de jazz of de popmuziek. Popmuzikanten en jazzmuzikanten werken zich vaak een weg naar een zelfstandig bestaan. Naast muziek maken brengen ze de krant rond, vullen ze de vakken van de supermarkt en geven ze les. Niet omdat ze dat willen, niet omdat die ontbering hoort bij de vorming, maar omdat het bittere noodzaak is om te overleven. De talenten drijven boven en kunnen misschien hier of daar een hit scoren, een opdracht in een begeleidingsband krijgen of breken door bij het grote publiek. De rest wordt na jaren gewoon werkeloos, of autoverkoper. Dat is de harde realiteit. Hoe anders kan het in de klassieke muziekwereld gaan. Met een gedegen opleiding op het conservatorium, waar flink gesneden wordt in de talentvolle en de talentloze muzikanten ligt uiteindelijk een rol in een orkest te wachten. In tegenstelling tot de pop- en jazzwereld bepaald hier echter een dirigent of je er komt of niet. De dirigent, die vaak een heel aardig salaris krijgt uit de subsidie voor het orkest, bepaald wie er mee mag spelen en wie niet. Dit bepaald de kwaliteit van het orkest, maar stimuleert ook een ‘old boys network’ in het wereldje. Vervolgens zijn programmeurs in zalen vaak verbonden aan een of slechts een paar orkesten en zo is het wereldje beperkt tot een kleine club mensen die de (vaak verliesgevende) activiteiten in een gesubsidieerde concertzaal runnen. Dit kan tot in lengte van dagen doorgaan, omdat het verlies een geaccepteerd ‘gegeven’ is. De populaire muziekstromingen kennen dit effect niet: je zaaltje is binnen drie maanden failliet! Bij gebrek aan corrigerende maatregelen kan deze situatie alleen maar onderbroken worden door een veranderend beleid van de overheid.

Op kunstacademies en conservatoria wordt weinig onderwezen over ‘ondernemerschap’. Je leert niet jezelf te verkopen en je product aan te passen aan de behoefte van de afnemers. Al dan niet terecht is het niet chique om iets te maken dat makkelijk verkoopt: je moet immers origineel zijn en je eigen stijl ontwerpen. Maar is dat een eerlijke mening van docenten, of gaat het vooral ook om het voorkomen van concurrentie? Immers, de docenten op deze opleidingen zijn vaak zelf ook uitvoerend bezig (bij kunstacademies is het vaak zelfs een voorwaarde om docent te kunnen worden) en succesvol verkopende en exposerende studenten zijn een directe bedreiging voor hun eigen broodwinning.

Stel dat de overheid op een geheel andere wijze de subsidie in zou richten? Stel dat uitsluitend aan de kostenkant gesubsidieerd zou worden? Bijvoorbeeld dat een aantal musea hun collectie met overheidsgeld zou mogen kopen en kostenloos gebruik zou mogen maken van het gebouw, maar dan géén entree zou mogen heffen, geen handel zou mogen drijven met de objecten en verplicht ruimte zou moeten geven aan beginnende kunstenaars. Zou het aanbod daarmee verslechteren? Of zou de groeiende aanwas van bezoekers en de open expositieruimte een soort ‘pop’ in de kunst laten opleven, waarin kunstenaars en bezoekers zich vinden in stijl en vorm?

Een dergelijk model zou ook voor de muziek- en danssector kunnen werken. Het verdienmodel is gebaseerd op de kunstenaar en niet op de exploitant van de ruimte. Niet de concertzaal verdient het geld, maar de kunstenaar krijgt geld voor zijn werk. Consequentie voor de kunstenaar is wel dat hij werk op moet leveren. Zonder werk geen verkoop, geen expositie en dus ook geen geld. Musea en concertzalen hebben geen uitgaven, maar ook beperkt inkomsten. Het zou in alle redelijkheid mogelijk moeten zijn om de exploitatie rond te krijgen met de aanpalende horeca.

Echt commerciële acts (de Joop van den Ende producties en aanverwanten) zouden kunnen draaien in niet gesubsidieerde zalen, of kunnen betalen voor het gebruik van de door de overheid betaalde ruimte en zo geld terug laten vloeien in de staatskas. Uiteraard moet de balans hierin wel gezocht worden, zodat de gesubsidieerde kunst aan bod blijft komen.

Zou dit model veel goedkoper zijn? Ik denk niet dat het meteen tientallen procenten zou schelen. Wel zou het een verandering teweeg brengen die kunst en commercie dichter bij elkaar brengt en bovendien wordt door de eenvoudigere structuur duidelijk waar het geld naartoe gaat. Bovendien kunnen meer mensen van kunst genieten en dat is toch uiteindelijk het enige doel dat overheidssubsidie zou moeten hebben, nietwaar?

De belangrijkste bepalende factor voor de keuze van je in-ear monitors zijn je budget. iPod-dopjes koop je al voor €10,- en custom molds kunnen wel €1.200,- of meer kosten. Jouw budget zal waarschijnlijk hier ergens tussenin liggen. Het is veilig om te zeggen dat hoe meer je besteed, des te meer kwaliteit je krijgt. Maar hoeveel moet je uitgeven om de kwaliteit te krijgen waar jij naar op zoek bent?

Eerst even over de bepaling van je budget. Het klinkt misschien als veel geld, €200,- voor een paar oordopjes. Maar als je het vergelijk met de prijs van een losse floormonitor, zelfs een passieve, dan is het een koopje. Nu is het meestal zo dat de monitors gehuurd worden samen met de PA installatie, dus ‘voel’ je die aanschaf niet direct. Overleg eens met je vaste geluidsman wat er van de prijs afgaat als hij geen monitoring mee hoeft te brengen, of in ieder geval geen floormonitors meer? Wellicht bespaar je elk optreden per persoon weer een tientje of zo. Dan is €200,- weer redelijk snel terugverdiend!

Er zijn diverse verdelingen te maken. Laat ik eerst beginnen met een voor de hand liggende: hoofd-telefoons en oortelefoons. Voor sommige instrumentalisten, zoals drummers, is het geoorloofd om met een hoofdtelefoon te gaan zitten. Hoofdtelefoons draag je op je hoofd, hebben relatief grote speakers die op of om je oren vallen en zijn redelijk geprijsd. Voor €50 tot €100 koop je al een heel aardige. Zeker onderin de markt is het duidelijk dat hoofdtelefoons een betere geluidskwaliteit leveren dan oortelefoons.

Een oortelefoon draag je in of op je oor. Ook hier zijn in de basis twee types te onderscheiden: de oorschelp- en de oorkanaal types. De oorschelp-types draag je in je oor en hebben over het algemeen een speakertje van circa 9-12mm. Dit type wordt veel gebruikt bij iPods en mobiele telefoons. Hij zit niet in je gehoorgang en geeft daardoor weinig of geen isolatie van het buitengeluid. Prijzen beginnen vanaf circa €10,-. Oorkanaal (of gehoorgang)-telefoontjes zitten echt direct in je gehoorgang, zijn doorgaans kleiner en bieden wel isolatie van omgevingsgeluid. Prijzen beginnen bij €30,-. Dit type is het meest serieus te gebruiken als monitor op de bühne en in de rest van dit artikel zal ik me dan ook tot deze ‘in-ears’ beperken.

Dit soort dopjes maakt gebruik van één van de twee beschikbare technieken (of een combinatie van deze twee). De goedkopere types werken met een speakertje, net als een hoofdtelefoon, of de oorschelp-dopjes, terwijl de duurdere varianten werken met een driver. Dit is een weergever die ontwikkeld is voor gehoorapparaten en veel kleiner is. In plaats van een klassieke conus met spreekspoel wordt gebruik gemaakt van meer geavanceerde techniek (balanced armature). Het voert te ver om het verschil uit te leggen, maar neem aan dat de driver-types een vlakkere frequentiecurve hebben, meer geluid geven bij hetzelfde vermogen en kwalitatief beter zijn. Op het internet zijn veel artikelen beschikbaar die uitleggen wat het verschil is.

De goedkoopste varianten hebben één speaker of driver, maar duurdere types hebben meerdere drivers die al dan niet ook nog specifiek op verschillende frequentiegebieden werken. Dit principe is vergelijkbaar met meerweg-speakers in een hifi-installatie. Tweeweg is redelijk standaard, maar drieweg komt ook voor. Er zijn ook ‘custom molds’ met zes drivers (!) per oor! Let wel op, zes drivers wil niet altijd zeggen dat er sprake is van een zes-weg systeem, dus zes drivers voor zes verschillende frequentiegebieden. Vaak worden meerdere drivers ingezet voor één frequentiegebied om zo een vlakkere frequentiecurve te krijgen en drivers minder zwaar te belasten. De populaire Ultimate Ears TripleFi 10 en de Shure SE535 hebben allebei drie drivers, maar zijn ‘tweeweg’ systemen en gebruiken dus twee drivers voor het lage frequentiegebied.  De Westone 3 daarentegen is wel echt ‘drie-bands’

Een andere belangrijke indeling is ‘universeel’ of ‘custom-mold’. Een universele in-ear monitor kun je direct nadat je ‘m aangeschaft hebt gebruiken. Een custom-mold wordt speciaal voor jou vervaardigd en gemodelleerd naar een afdruk van je oor en gehoorgang. Een custom-mold is dus specifiek voor jou en past niemand anders. Daarom zijn ze veel duurder dan universele dopjes (vanaf circa €400,-). Ze zitten over het algemeen comfortabeler, maar zijn niet per definitie kwalitatief beter. Ook bij custom-molds kun je kiezen wat voor drivers je wilt, en ook hier zit dus nog een behoorlijke keuzevrijheid en kwaliteitsrange.

Maar wat moet je nu kiezen? Wat past bij jou? Om deze vraag te beantwoorden, moet je allereerst kijken naar het budget. Als je geen €400,- uit wilt geven, zijn custom molds out of the question! Hou ook rekening met overige uitgaves, zoals eventueel een draadloze zender, of kabels, en eventueel een vaste mengtafel voor de band om de in-ear mix mee te maken. Bovendien hebben oordopjes niet het eeuwige leven. Twee tot vijf jaar lijkt het gemiddelde, afhankelijk van hoe hard je speelt, hoe vaak, en hoe zuinig je op je spullen bent.

Dan spelen de volgende zaken mee:

• geluidskwaliteit
• comfort
• bouwkwaliteit
• geschiktheid voor je oren
• geschiktheid voor je instrument

Word jij wild van een class A buizenversterker, luister je alleen SuperAudioCD, haal je je neus op voor MP3 en vind je zelfs FLAC zonder Burr-Brown DAC nogal vlak? Dan word je niet vrolijk van een paar dopjes onder de €200,- Ga maar eens kijken naar Westone 3, Ultimate Ears Custom Molds met drie of meer drivers, Audio Technica AHK-CT1, Monster Turbine Pro Copper, of iets in die range. Ga ook eens kijken bij ears4u.nl

Gewoon goede oortjes waar je alles gelijkmatig hoort, zonder listening fatigue en met voldoende definitie om ook subtiele sound-nuances te onderscheiden? Dan kun je terecht in de range tussen €200,- en €400,- bij Shure (SE425, SE535), Ultimate Ears (TripleFi 10), Sennheiser IE8, enz. Je zult ruim voldoende bas horen (niet voelen, dus drummers en bassisten willen wellicht ook een ‘shaker’, een ‘tactile transducer‘) en het hoog is fris. Vier uur lang in je oren doet geen pijn en je wordt niet moe van de druk op je oren. De verschillen tussen de dopjes in deze range zijn marginaal en persoonlijk, en hangen vooral ook af van accessoires en design.

Voor een iets kleiner budget, zo rond de €100,- tot €200,- doe je relatief weinig concessies. Veelal zijn de oortjes wat groter, of minder comfortabel (bijvoorbeeld niet over de oren te dragen), zijn kabels niet meer vervangbaar en zijn ze wat gevoeliger (microfoonwerking van de kabel) voor aanraken. De mindere drivers, of echt wat minder drivers zorgt voor iets minder bas, iets minder positionering en een wat wolliger geluid over het algemeen. Ook het hoog mist vaak wat frisheid. Prima te gebruiken op het podium, als je iets minder eisen stelt aan de kwaliteit.

De keuze voor dopjes tussen de €50 en de €100 is ontzettend groot. Spelers als AKG, Sony, Philips, maar ook nog Ultimate Ears en hier en daar Shure en Sennheiser brengen in deze populaire prijscategorie veel spullen op de markt die net boven de iPod-markt uitstijgen en prima kunnen werken op het podium. Je hebt vaak wat minder natuurgetrouwe basweergave (soms véél te veel, ‘dance-dopjes’) en het hoog gaat niet zover door. Je zult er wellicht wat luistermoeheid van krijgen, maar voor normaal gebruik kunnen veel zangers hier al goed mee werken. Wel is de isolatie van omgevingsgeluid bij dit soort dopjes vaak een stuk slechter dan bij hun duurdere broertjes.

Er zijn opties om je goedkope dopjes wat meer comfort te geven, en ook nog wat meer isolatie van omgevingsgeluid. De Comply Foam tips voor in-ear monitors zijn van een soort geheugenschuim gemaakt en worden bij de duurdere universele IEM’s standaard meegeleverd. Ze passen echter soms ook op goedkope types. Zo passen de TX500′s die ik voor mijn Ultimate Ears TripleFi 10 heb, ook op mijn oude Sony MDR-EX71SL oordopjes. Die worden daar een stuk prettiger van! Probeer uit te vissen welke maat jij op jouw goedkopere dopjes kunt zetten en probeer uit welke maat (S, M of L) het beste in jouw oorkanaal past! Een goedkope (paar euro per setje) upgrade voor je standaard dopjes!

Het aanbod van oordopjes veranderd continu en de techniek staat niet stil. Op dit moment zou ik willen adviseren om uit te kijken naar de volgende merken:

Tot circa €100,-:

AKG, Sennheiser, Shure, Philips, Sony, Ultimate Ears. Bijna allemaal verkrijgbaar bij Saturn

Tot circa €200,-

Shure, Sennheiser, Ultimate Ears, Westone, Audio Technica

Tot circa €400,-

Shure, Sennheiser, Ultimate Ears, Westone, Audio Technica, Ears4u.nl

Gebruik het internet voor reviews en aanbiedingen, maar let op met NAMAAK van de bekende merken op ebay! Als de prijs ineens minder dan de helft is, heb je waarschijnlijk te maken met namaak van het origineel en dus ook met inferieure kwaliteit!

Twee goede artikelen vond ik op Mixonline.com: artikel 1 gaat over dat iem’s niet meer voor de happy few zijn, maar ook voor de amateurs en semi-profs bereikbaar zijn. Er wordt vooral ingegaan op de keuzes die je maakt als je met de band naar in-ear gaat. Dit artikel is van 1999, dus prijzen, systemen en dat soort zaken zijn niet meer actueel, maar het concept geldt nog altijd.

Artikel 2 gaat meer over het maken van een juiste mix en het grote verschil in mixstijl dat hoort bij een in-ear ten opzichte van een floormonitor. Dit verschil wordt vooral veroorzaakt door het feit dat de in-ear afsluit van de buitenwereld, en dat de in-ear stereo is, in plaats van het mono geluid van de wedge op de vloer. Deze twee fenomenen wil ik hier wat dieper uitwerken.

Als artiesten voor het eerst met in-ears gaan werken, voelen ze zich afgesloten. Je zit op een eiland van geluid, waarbij alles kunstmatig en in heel andere verhoudingen dan je gewend was je oren binnenkomt. Dacht je voorheen met floormonitoren dat je jezelf heel hard wilde horen, nu ineens heb je dat, maar blijkt dat helemaal niet zo fijn te zijn. Het gevoel in je eentje, afgesloten van de rest van de band en de zaal muziek te maken is haast beangstigend.

Dit probleem is op verschillende manieren op te lossen. De meest eenvoudige manier is wat kunstmatige galm op het signaal (of enkele instrumenten) te zetten. Je krijgt dan het idee dat de ruimte in ieder geval groter is dan alleen maar het stukje tussen je linker- en je rechteroor. Ook wordt vaak een ‘ambient’ microfoonsignaal toegevoegd. Sommige systemen, zoals de RSS Roland M-48 hebben een ingebouwde ambient microfoon. Voor de Shure PSM 200 is ook een ambient microfoonset te krijgen die je direct op je beltpack aansluit. Bij een goede plaatsing werkt zo’n microfoon prima en hoor je de reactie van de zaal. Je eilandje blijkt ineens bevolkt!

Een andere, minder vanzelfsprekende manier om het eilandgevoel aan te pakken, en tegelijk ook de definitie van het monitorgeluid te verbeteren, is het maken van een goede stereo-mix. Panning (panorama, of balance) bepaald de plek van elk instrument in het stereobeeld. Stel voor dat je alles op ’12 uur’ laat staan. Alle instrumenten zitten in het midden, halfweg je linker- en je rechteroor. In je hoofd staat de hele band recht voor je neus te spelen. Dit is onduidelijk, en onnatuurlijk. Immers, die gitarist links van je, die hoor je rechts even hard! Met de stereo-positie kun je de mensen aan je linker en rechter zijkant ook daar plaatsen. Door jezelf mooi in het midden te houden, komt het beeld al veel natuurlijker over. Een ander effect is ‘psycho-akoestisch’: je hersenen kunnen geluiden beter uit elkaar houden als ze uit verschillende richtingen komen, dus niet op elkaar liggen, maar naast elkaar gepant zijn.

Er zijn zelfs IEM systemen die het stereobeeld ‘oprekken’ of virtualiseren om ‘buiten de hoofdtelefoon’ geluiden te kunnen plaatsen. Op de bühne heb ik hier geen ervaring mee, maar in mijn stagetijd bij Philips Digital Audio heb ik in diverse experimenten verbluffende resultaten gehad. Jammerlijk bleek het resultaat altijd wel erg afhankelijk van het aangeboden signaal.

Vervolgens is het zaak om de mix echt ‘hi-fi’ te laten zijn. Anders dan bij een floormonitor is een vlak frequentiespectrum zeer gewenst en bijna noodzakelijk voor de juiste definitie in het geluid. Een EQ is nu niet het instrument om rondzingen tegen te gaan, maar een gereedschap om een mooi geluid te krijgen. Trucs die ‘FoH‘ werken, kunnen het ineens op de IEM ook goed doen. Zo kan met een goede EQ instelling wat ‘contour’ aan het laag gegeven worden, of de zang net een oppepper gegeven worden die hem erbovenop legt. Uit de bovengenoemde artikelen blijkt het soms handig te zijn om de 3kHz en/of de 5kHz een beetje omlaag te halen om wat meer hoog uit mindere kwaliteit oortjes te halen. Ik gebruikte zelf vaak een truc in de zaalmix om de zang-subgroep een kleine boost te geven op 3.15kHz, en juist de instrumenten wat te knijpen op 3.15kHz. Daarmee zaten vooral gitaar, drums en damesstemmen elkaar minder in de weg en ligt de zang wat ‘boven’ de instrumenten zonder erg hard te hoeven.

Ook het gebruik van compressors om zangmonitoring te verbeteren, blijkt veelgebruikt. Een ander dynamisch hulpmiddel is de limiter. Niet om de mix te beïnvloeden, maar om te voorkomen dat trommelvliezen het te hard te verduren krijgen. Een snelle limiter kan ingrijpen als ergens een clip ontstaat, of rondzingen. Bedenk je namelijk dat je met een IEM niet weg kunt duiken, en je oren dus direct belast worden met de hoge geluidsdruk!

Ik heb een korte handleiding geschreven voor het Bedienen van een MyMix om snel een goede en veilige mix op te zetten. Tips zijn uiteraard welkom!

De problemen

Bij monitoring spelen een aantal problemen. Zo kunnen akoestische instrumenten op het podium de monitors overstemmen. Het gevolg is vaak dat de monitoren harder gezet worden, en vervolgens de drummer vrolijk harder gaat slaan, of de blazers een tandje bijzetten. Het geluidsniveau kan ongezonde vormen aannemen en de balans is weg. Bovendien wordt het zaalgeluid beïnvloed door de herrie van het podium.

Ook is de akoestiek van het podium van belang op het uiteindelijke geluid. Een galmende podiumruimte geeft een brij van geluid. Een heel groot podium zonder reflecties (een theater bijvoorbeeld) zorgt weer dat je medemuzikanten niet hoort.

Verder is vaak de mogeljikheden van de apparatuur beperkt: vanuit de front-of-house tafel kun je vaak maar vier monitorkanalen maken, er is soms maar ruimte voor een paar kastjes op de vloer en een losse geluidsman voor de monitormix blijft meestal bij een droom. En de kwaliteit van de ‘man achter de knoppen’ is ook heel belangrijk

In-ear monitoring heeft ook last van deze problemen, maar soms meer, en soms minder. En verder brengt het ook nieuwe problemen met zich mee.

Met in-ear sluit je jezelf af van de rest van het podium. Je hoort de akoestische instrumenten veel minder hard (tot wel 30dB minder) en hoort dus je monitormix beter. Daardoor kun je veel zachter spelen. Sommige instrumenten (toetsen, basgitaar) hoeven zelfs helemaal geen geluid meer te maken op het podium. Dat komt zowel het zaalgeluid als de belasting van je oren ten goede.

In-ears hebben ook geen last van akoestiek van de ruimte. Geen rondzingen dus van microfoons, overal hetzelfde geluid. Dat komt de stabiliteit van de band in verschillende locaties ten goede. Een basisinstelling van de monitormix is dan voor 90% goed.

Met in-ear monitoring gaan de individuele mixen meer op elkaar lijken. Bijna iedereen wil een ‘totaalbeeld’ met zichzelf wat harder. Dat is helaas wel lastig te regelen vanuit de zaal. Doordat in-ears een heel individueel geluid geven, is ‘meeluisteren’ voor de geluidstechnicus moeilijk te doen. Het vereist dus veel ervaring en goede apparatuur.

Bovendien, als een geluidstechnicus ligt te klooien, heb je met in-ear geen bescherming. Rondzingen van een microfoon kan meteen je oren verknallen. Een muzikant moet dus grenzeloos vertrouwen in de geluidsman hebben. Eerlijk? Ik vertrouw geen enkele geluidsman mijn trommelvliezen toe!

Nog een probleem van in-ear is dat je het contact met mede-bandleden verliest: je hoort letterlijk niks als ze wat zeggen. Zo ook het publiek. Dat is vooral een probleem voor de frontman/-vrouw: al staat het publiek te playbacken, je hoort er niks van! Dat is lastig. Met een ‘ambient’ of  ’audience’ microfoon kun je dat laatste een beetje oplossen, maar echt fijn is het niet, omdat je de PA ook terughoort.

Ook lastig is het feit dat je jezelf (en de rest) héél direct hoort. Dat geeft een beetje klinisch gevoel. Mensen die wel eens in een studio opgenomen hebben, herkennen dat wel. Je staat op een ‘eilandje’ te spelen, wordt voorzichtig en hebt minder het ‘live’ gevoel. Sommige muzikanten noemen het het ‘cocon’ gevoel. Bovendien (en dat geldt vooral voor gitaristen) heb je ‘je eigen geluid’ niet. Het klinkt gewoon anders dan rechtstreeks je gitaarversterker in je oren. Het is vooral wennen denk ik. Uiteindelijk kan hiermee de sound van de band ook flink verbeteren.

Een tip is om ook met de monitorinstallatie te repeteren. Zo wen je er sneller aan, en hoor je elkaars fouten (en genialiteiten!) beter en kun je je spel dus veel verbeteren.

Er zijn nog andere opties voor monitoring: side fills kunnen bijvoorbeeld fijn zijn als je niet teveel herrie op het podium maakt. Een (eventueel uitgeklede) mix van de zaal stuur je met twee kleine speakers het podium op. Als die niet te hard staan, is rondzingen geen probleem en hoor je heel natuurlijk iedereen in een mooie balans. Helaas kunnen geluidsmensen side-fills ook behoorlijk verknallen en hoor je jezelf er niet bovenuit, zeker niet als zanger…

Ook kun je met near-field (of ‘personal’) monitoring werken. Kleine speakers, vaak gemonteerd aan een microfoonstandaard, geven een beleving die ergens tussen in-ear en floormonitoren in zit. Het bescheiden volume maakt dat het podiumgeluid veel zachter kan, maar je houdt toch contact met elkaar en met de zaal.

Persoonlijke monitormix

Met systemen als de MyMix (maar er zijn er meer) kun je zelf je mix maken. Ik werk zelf al jaren met een eigen monitormixertje en mix zo mezelf met wat ik van de geluidsman krijg. Met een oplossing zoals de MyMix krijg je veel meer mogelijkheden. Daarmee stel je dus precies jouw persoonlijke mix af, eventueel met wat galm hier en daar, EQ om je kick wat meer (of minder…) punch te geven, noem maar op. Dat werkt op een floormonitor, op in-ear en ook op near-field monitoring. Je hebt niet meer afhankelijk van de geluidstechnicus. Hooguit van je medemuzikanten die natuurlijk ook een MyMix moeten hebben en ‘m goed af moeten regelen.

Zelf alles regelen brengt wel sores en verantwoordelijkheid met zich mee. Je moet alles op orde hebben om hiermee te kunnen werken. Ben je heel druk op het podium bezig, dan kun je dat er waarschijnlijk niet bij hebben.

Voor mij persoonlijk lijkt de ideale combinatie nu een MyMix systeem met in-ear met een draad (draadloos kost batterijen en klinkt minder goed dan een draad). Daarmee ook repeteren en de repetitie opnemen op de SD kaart om later terug te luisteren. Het gemis aan contact met de band kan ik oplossen door één oortje uit te doen (hoewel sommige beweren dat je dan de andere monitor te hard gaat zetten!). In de meeste gevallen is visueel contact voor mij genoeg: elkaar aankijken!

Voor frontliners kan ik me voorstellen dat die liever een MyMix met floor-monitor hebben, mits de instrumenten niet te hard gaan op de achtergrond.

gitaristen kunnen volgens mij ook prima met in-ear werken, als ze eraan gewend zijn. Kan eindelijk die gitaarversterker zachter En met een draadje dat meeloopt met de gitaarsnoer heb je ook geen ‘last’ van een bedraad systeem.

Drummers moeten oppassen met in-ear. Mijn ervaringen zijn wisselend: sommige drummers gaan keihard slaan vanwege de demping van de doppen, of zetten hun doppen zo hard dat ze hun gehoor beschadigen. Maar andere drummers hebben meer controle en die beheersen zich. Dan werkt het echt heel fijn. Een hoofdtelefoon is overigens voor drummers ook geen slechte optie! En de Buttkicker is natuurljk ook een mooie optie (maar fysiotherapeuten denken daar anders over!)

Aangezien bijna alle professionele muzikanten met in-ear werken, kan het welhaast niet slecht zijn. Maar het succes hangt nog steeds en vooral af van het ‘gevoel’ van de muzikanten met de oplossing en de kwaliteit van de techniek.

Tot slot een paar tips voor in-ears: de nieuwe Shure SE425, de Ultimate Ears TripleFi (ook verkrijgbaar als M-Audio IE-40), en kijk ook eens naar de (veel) goedkopere producten van Sony en Philips, of Sennheiser en AKG. Een goed adres is Saturn, waar ze verbazend veel op voorraad hebben (tenminste, in Tilburg), ook van Ultimate Ears. Ik heb geen ervaring met www.ears4u.nl maar de verhalen zijn goed. Wel heb ik ooit Shure E4′s door Schoonenberg aan laten meten (oorstukje waar de E4 ingestoken werd) en dat was een redelijk succes, tot de E4′s kapot gingen…

In de praktijk is het echter veel vaker een ego-mix (uitsluitend jezelf) en hoor je de rest via hun monitoren, of een luide kakafonie door de hele band. Meestal komt dat doordat een soort wedloop ontstaat waarin iedereen zichzelf wil horen aan de ene kant, en technische beperkingen voor wat betreft het aantal individuele mixen die gemaakt kunnen worden aan de andere kant.

Tegenwoordig wordt in plaats van met ‘wedges’ of ‘floormonitors’ (schuine speakers op de grond) vaak met in-ear monitors gewerkt. Je kunt ze het beste vergelijken met de oordopjes van je MP3-speler, maar dan (meestal) van betere kwaliteit. In plaats van een bak herrie op het podium, maar je nu een bak herrie op je oren waar niemand last van heeft. Dat werkt prima, maar het nadeel is dat anderen jouw monitor niet meer kunnen horen en jouw geluid dus vaak bij de overgebleven monitors gemixt zal moeten worden, willen ze je überhaupt horen.

Sinds kort (zomer 2010 of zo) is er een systeem verkrijgbaar waarmee iedereen op het podium zijn eigen individuele mix voor de monitor zelf kan maken! De MyMix is een digitaal apparaat waarmee muzikanten zelf de monitormix kunnen maken, zonder dat een technicus zich om de mix bekommert. Elke muzikant heeft zijn eigen bedieningsconsole en kan naar eigen voorkeur de balans van alle instrumenten bepalen via een display-gestuurd systeem. De weergave van de mix kan via een traditionele monitor (het best een actieve monitor, vanwege de vele kabels die je anders alsnog op het podium krijgt) of met een (al dan niet draadloos) in-ear systeem.

Het bijzondere aan MyMix is dat alles via een computernetwerk aan elkaar hangt. Een muzikant stopt het signaal van zijn of haar instrument in zijn/haar eigen mymix, en via het netwerk is dat signaal dan op alle MyMixen in te mixen. Iedereen mixt zijn eigen mix, dus als ik mezelf harder wil horen, heeft dat geen gevolgen voor de mix van mijn collega-muzikanten. Naast eenvoudigweg het volume regelen, kan elk signaal afzonderlijk voorzien worden van een eenvoudig effect (galm of echo) en is per signaal ook een simpele ‘hifi-setjes’ toonregeling beschikbaar. Voor de finishing touch kan de eindmix ook nog via een vier-bands parametrische equalizer gladgestreken worden! Als klap op de vuurpijl kan elke MyMix alle signalen los èn de stereo-mix die je voor jezelf gemaakt hebt tegelijk opnemen op een SD-kaartje. Handig tijdens een optreden of repetitie.

Ik heb één keertje met een MyMix kunnen spelen tot nu toe en denk dat dit een mooi apparaat is waarmee veel problemen opgelost kunnen worden. Toch heb ik ook nog wel een wensenlijstje van dingen die ik graag geïmplementeerd zou zien:

- directe ‘doorlus-uitgangen’, want nu moet je altijd met een DI met link-aansluitingen werken, of met ‘Y-splitters’;

- de mogelijkheid om tijdens het afspelen van een opname vanaf de SD kaart mee te kunnen spelen via de ingangen;

- de mogelijkheid om een opname vanaf de SD kaart te ‘streamen’ over het netwerk (clicktracks!);

- een limiter/compressor op de uitgang ter bescherming van de gebruikers van in-ear;

- een split-modus zodat één MyMix door twee zangers gebruikt kan worden;

- nice to haves: de actuele tijd op het scherm, een ingebouwde metronoom, een VU-meter (voor het afstellen van de input gain)

De MyMix is nog volop in ontwikkeling. Er komt een input expander aan (IEX-16L, $999,- vanaf november 2010 leverbaar in de VS) en er zijn plannen voor een output-module zodat de signalen op het MyMix netwerk ook in de ‘Front of House’ mixer gebruikt kunnen worden. Grote kans dat dus de bovenstaande wensen ook nog wel een keer ingewilligd gaan worden. Ik kijk in ieder geval uit naar de eerste mogelijkheid om deze apparaatjes eens live te gebruiken!

Hier op deze blog zal ik mijn ervaringen posten en als we het systeem aanschaffen, ook tips en trucs delen.

IK HEB GEEN BANDEN MET NOVEK, MYMIXAUDIO.NL OF WAT DAN OOK EN HEB OOK GEEN ENDORSEMENT. Mijn mening en ervaring probeer ik zo objectief mogelijk te delen. Wellicht denkt iemand anders er heel anders over: prima! Deel je mening, hier of op een ander blog of forum!

De setup is nu als volgt: Squeezebox analoog uit (zit een Burr-Brown dac in, dus dat klinkt wel), naar de RA-100 (dus géén voorversterker ertussen) en dan naar de Acoustic Energy EVO’s. Het resultaat? Klinkt prima!!! Veel warmer, minder gecomprimeerd en met beter hoor. Zeker met FLAC bestanden hoor je dat erg goed!

Ik ben trouwens niet de enige

Ik kan hier nu een heel verhaal houden om oud met nieuw te vergelijken, maar dat doe ik dus niet… Het oude is geweest, het nieuwe is de toekomst. Wij zijn daar gelukkig mee, en de mensen die ons gehoord hebben ook. Wil jij ook je oordeel vellen? Kom dan vooral eens kijken!

Dit is de oude promotiefoto van Re-mixed

Morgen gaan we nieuwe foto’s maken met Re-mixed! Met z’n allen een middagje voor de lens. Het worden studio-opnames en ook buiten als het weer het toelaat. Ik laat de resultaten wel zien als ze binnen zijn!

Op de oude promotie-foto’s van 2007 staan Margareth en Patricia  nog op, en Maarten en Dirk. Hoog tijd voor nieuwe foto’s dus om de nieuwe line-up te laten zien!

De nieuwe bezetting heeft dus één zangeres minder. Otjep gaat zich echter helemaal op zang richten en met Joz hebben we er een goede gitarist bij waardoor het geluid nog veel ‘funkier’ wordt dan het al was. Bovendien swingen Mischa en Maurice meer dan ooit tevoren.

Annabelle is een fris, jong gezicht. Een meid met pit en een dijk van een stem. Net als Joz komt ze uit een bigband en ondanks haar 22 jaar heeft ze een behoorlijke ervaring als backing- en lead zangeres. Zoals we gewend zijn, blijft Re-Mixed zo dus een band met veel meerstemmige samenzang en uitstekende vocale kwaliteiten!

Gisteren was de derde repetitie met de nieuwe formatie en voor het eerst dat ik echt voor de volle 100% het gevoel had dat we iets geweldigs aan het neerzetten zijn. Het is niet leuk om voor de 47ste keer ‘I Wish’ van Stevie Wonder in te studeren… zeg maar gerust dat dat saai is. Maar met de twists die we er nu aan geven, wordt het weer leuk! Echt muziek maken, met aanvullingen en veranderingen die zelfs een afgezaagd ‘Play that funky music’ nog interessant maken. En wat heeft Annabelle een dijk van een stem! Geweldig!

‘Shackles’ (‘I wanna praise you’ van Mary Mary) klinkt nu in de originele toonsoort (een terts hoger dan we ‘m in de vorige formatie deden!) een heel stuk volwassener. De fraseringen van Annabelle zijn fris, jong en modern en passen bij het nummer. De muzikale invulling loopt ook een stuk strakker. Iedereen heeft de positieve vibe gevoeld en die stralen we uit.

Het gevoel van een warm bad, dat was er natuurlijk met de oude formatie. We speelden al enkele jaren samen en dan worden je bandleden een soort familie. Met je ogen dicht voel je aan het spel van Maarten, of de kleine buigingen in de stem van Margareth, of die blik van Patricia meteen aan wat er gaat komen. Een maat voordat iemand de fout in gaat, weet je het eigenlijk al dat het gaat gebeuren. Die samenhang, dat groepsgevoel… dat is er nu nog niet. Als onderdeel van de kern, de ‘bestaande’ muzikanten moet ik nu proberen niet teveel naar het oude te refereren. De nieuwe formatie doet sommige dingen anders, en dat moeten we accepteren.

Bovendien moeten de nieuwkomers zich welkom voelen in de band, hun eigen inbreng hebben. Gelukkig zijn we als ‘oude garde’ redelijk open voor mijn gevoel. Mede door repetities zoals gisteren staan we er allemaal achter wat er muzikaal om ons heen gebeurt.

Ook op sociaal vlak ontstaat er een eenheid in de nieuwe band. Het ongemakkelijke tijdens de pauzes gaat eraf, de sfeer wordt losser en de mensen leren elkaar beter kennen. Het zal nog wel een aantal optredens duren voordat iedereen echt ‘thuis’ is in de band. Dan kan iedereen de spanning laten varen en genieten van het muziek maken. Gelukkig hebben we al genoeg optredens in het vooruitzicht om dat te bewerkstelligen.

Re-Mixed is voor wat betreft bezetting nooit zo heel stabiel geweest. Sinds het begin hebben we vooral op de frontlijn (zang) heel veel wisselingen gekend: De eerste line-up was Berry, Otjep, Sham, Roberto, Sandra en Marjolein. Al snel ben ik daarbij gekomen (eerst speelde ik de geluidsman…), en daarna volgden Jady, Leo, Margareth, Dirk, Maarten, Patricia en Maurice. Sinds 2003 zijn we dus al een paar keer door een ‘mini-crisis’ gegaan. Die zijn we allemaal doorgekomen en achteraf zijn we bij vrijwel elke wijziging beter geworden. Ook deze keer denk ik dat we een stap in de goede richting gaan maken. Nu al blijkt dat we zowel muzikaal als vocaal een sterkere club vormen. Uitstraling op het podium moet nog blijken en of het ook live gaat ‘klikken’ kunnen we nu natuurlijk nog niet zeggen.

Voor het eerst in drie jaar heb ik nu echt het gevoel dat we als band allemaal op de goede weg zitten en dat dit een formatie is waar we achter kunnen staan. Ben benieuwd of deze blog-post zichzelf snel zal achterhalen!